Eerste Hulp bij Opvoeden | Seksuele voorlichting aan je peuter?

Vanaf wanneer start je met seksuele voorlichting? Je zou eigenlijk geneigd zijn te denken dat je het gesprek der gesprekken zo voor de puberteit moet houden. Maar je kan al veel eerder beginnen. Sterker nog, op de peuterleeftijd is het al goed om ze bepaalde dingen te leren. Hoe pak je dat aan? En wat kan je vertellen op zo’n jonge leeftijd?

Deze blog maakt deel uit van de serie Eerste Hulp bij Opvoeden over allerlei uiteenlopende vraagstukken. Klik op de link voor het complete overzicht.  

Vanaf welke leeftijd start je met seksuele voorlichting? 

Bij seksualiteit denk je sneller aan pubers, met hun rondgierende hormonen, dan kinderen die veel jonger zijn. En toch is het goed om vanaf jonge leeftijd seksualiteit bespreekbaar te maken. Uiteraard niet in geur en kleur, maar je kan wel globaal beginnen. Zo creëer je een situatie waarin je kinderen zich vrij voelen om alles te vragen. Juist met oog op die puberteit: je wil liever dat ze naar jou komen dan hun informatie van vriendjes of internet halen. 

Seksuele ontwikkeling van 0 tot puber in een notendop

Seksuele ontwikkeling al bij de geboorte. En nee, dat heeft natuurlijk niets met volwassen lustgevoelens te maken, maar met genegenheid. Peuters verschillen tussen beide geslachten, zijn nieuwsgierig en willen dit onderzoeken. De kleuter ontdekt daarna dat sommige dingen niet in het openbaar mogen, al zal dat hem of haar niet altijd gelijk weerhouden. Belangrijk is vooral om eerlijk te zijn tegen je kind (wat uiteraard niet betekent dat je alle details hoeft te vertellen).

In de jaren hierna ontwikkelt dit gevoel zich: het kind speelt vadertje en moedertje of doktertje (hoewel meestal onschuldig, is het niet verkeerd een oogje in het zeil te houden). Langzaam gaan ze richting de puberteit en ook dan is het belangrijk om in gesprek te blijven. Zeker met de gevaren die internet met zich meebrengt (denk aan sexting).

Seksuele voorlichting aan jonge kinderen

Om te beginnen met de peuterleeftijd. Het ene kind zal sneller willen weten hoe baby’s nu precies worden gemaakt dan de ander. Kijk dus ook naar het karakter van je kindje. Vragen die ze kunnen hebben: 

  • Waar komen kindjes vandaan? 
  • Kunnen papa’s ook zwanger worden? 
  • Waarom heeft die mevrouw een dikke buik? 
  • Wat zijn die twee eendjes daar aan het doen? 

Zeker wanneer iemand in jullie omgeving in verwachting is, kan het best gek zijn dat ze na negen maanden met platte buik en baby rondloopt. In dit geval vertel je niet de ins en outs. Maar kan je wel uitleggen dat wanneer twee grote mensen heel veel van elkaar houden en gaan vrijen, er een kindje kan komen. 

Ontdekken van het eigen lichaam

Een andere ontwikkeling op de peuterleeftijd is dat peuters steeds meer ontdekken hoe groot de wereld om hen heen eigenlijk is. Daarbij hoort natuurlijk ook dat ze verschillen gaan zien tussen mannen en vrouwen. Ze zullen naar je borsten wijzen of tonen ineens interesse in papa’s piemel. Misschien vinden ze het fascinerend dat papa staand kan plassen of dat mama er anders uitziet dan zij. Of ze paraderen ineens in jouw beha, omdat ze op je willen lijken. Ook is het niet vreemd als ze ontdekken dat het aanraken van hun geslachtsorgaan een prettig gevoel geeft.

Als ouder kan je daar in sommige gevallen best een beetje ongemakkelijk van worden. Hoe leg je een kind van 2+ immers uit hoe alles in elkaar steekt? Waar ligt de grens in wat je kan vertellen en wanneer vertel je juist te weinig? Ja ook ik had even geen idee, terwijl ik toch echt vooraf dacht heel ruimdenkend te zijn.

Hoe eerlijk mag je zijn? 

Een geruststelling voor wanneer je iets vertelt en denkt ‘Dat was misschien iets te veel info’: wat kinderen niet kunnen bevatten, nemen ze niet op. Probeer vooral eerlijk te zijn op een globale manier. Vaak is een kort antwoord meer dan voldoende. En anders hoor je het vanzelf. 

Hoe ga je ermee om als ze zichzelf steeds willen aanraken?

Ik moet wel zeggen dat ik hier persoonlijk geen ervaring mee heb, maar ik kan me voorstellen dat het als ouder een onprettig gevoel kan geven wanneer dit onder je ogen gebeurt. Je wil ze niet remmen in hun seksuele ontwikkeling (voor zover die er is bij een peuter), maar het is ook niet de bedoeling dat je alles ziet. Of dat anderen het zien.

Hoe ga je om met een kindje dat zijn  seksualiteit ontdekt? 

  • Benoem dat je ziet dat hij/zij het prettig vindt, maar ook dat je lichaam privé is en dat ze het bijvoorbeeld op hun kamer kunnen doen.
  • Geef aan dat je je thuis mag aan- en uitkleden; in de winkel dus niet. Kinderen kunnen nog weleens de grenzen op zoeken op deze leeftijd 😉 Als voorbeeld kan je daarbij geven dat papa/mama zich ook alleen thuis uitkleedt. Ze zitten nog in een kopiërende fase, dus zullen je snel begrijpen.
  • Geef er niet te veel aandacht aan, want het is een fase die vanzelf overgaat.
  • Probeer open te zijn en lees bijvoorbeeld samen een boekje over dit onderwerp. Dan weet je in elk geval zeker dat je kindje de informatie aan kan. Hieronder een lijst met handige boeken per leeftijdscategorie.
  • Bespreek het ook met elkaar: waar ligt voor jullie de grens? Je kan dat voor jezelf het best bepalen.

Geleverd door de ooievaar of geboren uit je moeder?

Hoe zit het met verhalen over ‘De ooievaar’?

Al op jonge leeftijd vroeg June met enige regelmaat: ‘Mama, waar komen kindjes vandaan?’ Wat moest ik doen: eerlijk zijn of een ooievaarvariant gebruiken? Ik koos voor een tussenweg en gaf aan dat als twee mensen heel veel van elkaar houden, ze uiteindelijk een kindje kunnen krijgen. Later vulde ik dat verhaal met details op jip-en-jannekeniveau. Ze leerde wat ‘vrijen’ inhoudt dus, een woord waar ik normaalgesproken onpasselijk van word, maar in een kinderverhaal toch ineens heel handig is.

seksuele voorlichting
Verliefd stel – Shutterstock

Hoe noem je het geslachtsdeel?

Ik vond dit zelf best een lastige. Waarom? Persoonlijk vind ik bijna alle namen die mensen gebruiken voor geslachtsdelen maar raar klinken. Piemel, plasser of zelfs het ongemakkelijke ‘voorbips’. heb zelfs een keer de benaming ‘poezewoes’ gehoord. Is het toch allemaal net niet.

Eén van de kraamverzorgsters in het kraamhotel waar we met June waren, noemde het vanaf het eerste moment ‘puni’. Ik vond het eigenlijk nog wel schattig klinken en allesbehalve volwassen (zoals tampeloeres of poes) – iets waarvan ik toch vind dat je er niet mee kan aankomen bij een klein kind.

Dat hier trouwens weinig eenduidigheid over bestaat, kan je hier lezen. Zodra de discussie gaat over het vrouwelijk geslachtsdeel laaien de gemoederen soms best hoog op. Hoewel de meesten gaan voor ‘vagina’ – iets wat ik niet helemaal snap, want dat is dus alleen het gaatje waar je kind uit komt. De rest noem je officieel vulva. Maar dat past dan weer niet helemaal bij kinderen als je het mij vraagt.

Geslachtsdeel meisje

  • Plasser
  • Vagina (hoewel dit technisch gezien niet klopt)
  • Yoni (Indisch)

Geslachtsdeel jongen

  • Plasser
  • Piemel
  • Penis

Ook belangrijk: hoe vertel je luchtig dat volwassenen niet aan je horen te zitten?

Ik vond ook dat ze moest weten dat sommige pubers of volwassenen aan kinderen willen zitten. Maar hoe vertel je zoiets luchtig? Ik wilde voorkomen dat ze, net als ik vroeger, het idee zou kunnen opvatten dat ‘kinderlokkers’ massaal rond scholen zwierven – zoiets als Walking Dead. 

De oplossing? Ik goot het in de vorm van verliefdheid: sommige grote mensen kunnen verliefd worden op kindjes en dat hoort niet. Daarbij drukte ik haar op het hart zoiets altijd tegen mij te vertellen. Zeker als de persoon in kwestie haar zou bedreigen of vertelde dat mama heel boos wordt. 

Zelfverdediging, voor het geval dat… 

Ze mag weten dat haar lichaam kostbaar is en ze daar ook zo mee moet omgaan, waarbij anderen haar grenzen te respecteren hebben. Voor de zekerheid leerde ik haar ook maar meteen waar ‘s mans meest kwetsbare plek zich bevindt, voor het geval dat.

Taboe op seksuele voorlichting

Toch ligt er best een taboe op de aanpak van seksuele voorlichting. Je vraagt doorgaans niet op het schoolplein aan een willekeurige ouder: ‘Zeg, weet jouw kleuter al wat seks is?’ of ‘Hoe waarschuw je jouw kind voor pornofilmpjes op internet?’

Lees ook: Voorlichting aan tieners? Maak het minder ‘awkward’ met deze 5 handige tips!

Bespreek pornografie

Two girls, one cup…

Laatst hoorde ik over 9-jarigen uit groep 6 die via een smartphone een filmpje zagen uit de exhibitionistische hoek. Ik denk dat geen enkele ouder wil dat ze dit als voorbeeld nemen voor ‘hoe het hoort’. Bovendien roept zo’n filmpje waarschijnlijk vragen op. Het is prettig voor je kind als hij zich thuis vrij voelt die ook te stellen. Ook is het niet onverstandig om al eerder pornografie te betrekken in je seksuelevoorlichting. Denk aan onderwerpen als:

  • Wat is pornografie?
  • Waarom kijken mensen naar pornografie?
  • Lijkt porno op het echte leven? Zo nee, waarom dan niet?

Hoe doen andere ouders dat?

Ik deed rondvraag onder bekenden. Hoe pakken zij het aan, hoe voorkom je dat je hele verhaal te beladen wordt, wat kun je beter voor je houden en welke boeken zijn handig om te lezen?

Seksuele voorlichting vanaf 2
Kussen bij zonsondergang – Shutterstock

Open zijn valt tegen

Michelle hecht belang aan goede seksuele voorlichting. Vragen die haar zoons (peuter en kleuter) stellen, beantwoordt ze zo eerlijk mogelijk, maar ze vindt het lastig die negatieve kanten bespreekbaar te maken. ‘In ons gezin zijn we heel open en vrij, dus ik dacht altijd dat dit me makkelijk zou afgaan. Dat valt in de praktijk echter tegen. Het liefst wil ik de kinderen zo lang mogelijk puur laten zijn.’

Hier had Esmee ook veel moeite mee. Toch gaat ze nog steeds het gesprek aan met haar inmiddels elfjarige dochter: ‘Ik probeer alles bespreekbaar te maken, geef overal antwoord op en hoop echt dat ze met haar vragen bij me blijft komen. We zijn geen vriendinnen, maar ik heb liever dat ik weet waar ze haar antwoorden vandaan haalt dan dat ze op één of andere obscure website belandt.’

Seksuele voorlichting vanaf 2

Handige hulpmiddelen bij seksuele voorlichting aan je peuter?

Niet iedereen praat even open over seksualiteit. Dat is niet erg, maar tijdens je pogingen tot voorlichten kan het vrij lastig zijn. Hoe handig is het dan dat er allerlei boeken zijn geschreven die de ongemakkelijkheid grotendeels bij jou weghalen? Je hoeft niet voor te lezen, maar kunt ook kiezen om boeken nonchalant te laten slingeren.

Boeken die je kan gebruiken bij de seksuele voorlichting vanaf 2 jaar

Conclusie

Mocht ik een keer too much information gegeven hebben, dan is ze dat inmiddels wel vergeten. Gelukkig maar, want niemand wil toch inhoudelijk iets weten over zijn eigen ouders? Ik vond het interessant om meer te leren over de ontwikkeling van kinderen en te zien hoeveel boeken er eigenlijk bestaan. Seksuele voorlichting aan je peuter is dus prima, zelfs jonge peuters kunnen ervan leren. Ze leren meteen dat seksualiteit bij je ontwikkeling hoort, maar ook dat het privé is en niet iets dat je met de hele wereld deelt.

Vanaf welke leeftijd geef jij seksuele voorlichting?
Heb je nog aanvullende tips?

Afbeelding – Shutterstock

About Merel

Merel is eigenaresse en hoofdredactrice van het veelgelezen mama- en lifestylemagazine Lotus Writings. Dol op (iets te veel) snoepen, muziek uit 'haar' tijd en haar passie schrijven, maar het allermeest op Ro en hun drie temperamentvolle dochters June (12), Rose (4) en May (3).

14 thoughts on “Eerste Hulp bij Opvoeden | Seksuele voorlichting aan je peuter?

  1. Kei boeiend onderwerp! Ik zie het als standaard deel van de opvoeding. Zoals ik vertel over melk die van de koe komt of appels die aan bomen groeien vertel ik ook over waar baby’s van daan komen. Ik heb zelf weinig gene om over seks te praten. Gaf ook een tijdje voorlichting aan volwassenen met een mentale beperking heel leuk om te doen. Schreef er toevallig laatst ook een blogje over seksuele ontwikkeling van mijn dochtertje want met een baby op komst stelt ze ook veel vragen natuurlijk.

    1. Wat mooi!
      Zal eens kijken. Kan me voorstellen ja, zo’n baby is natuurlijk razend interessant. En het is meteen een mooie insteek voor jou om erover te vertellen, zonder dat het beladen wordt.

  2. Mijn kinderen lichten mij bijna voor, want het zijn ondertussen pubers : )

    Maar ik heb de seksuele voorlichting gewoon in de opvoeding verweven. Als het relevant was, vertelde ik dingen en dat ging heel natuurlijk eigenlijk.

    1. Haha ja dan kunnen ze ineens heel erg wijs uit de hoek komen met hun opmerkingen. Mooi dat het zo soepel ging!

  3. Onze vijfjarige vindt het fenomeen ‘baby in de buik’ op dit moment heel boeiend. Maar buiten dat die baby in de buik terechtkomt omdat papa’s en mama’s elkaar lief vinden is het voor hem dan tijd voor het vertellen over het ‘fietsen op het schoolplein’. Komt vanzelf. Ooit….

    1. Ja precies, denk dat je per kind ook moet kijken wanneer de interesse er is en hoe je daarop kunt inspelen.

      1. Wij wonen op het platteland. Dus uiteindelijk is het gewoon vertellen dat mensen ‘dat’ ook zo doen. Maar dan privé 😉

  4. Ok. Deze post sla ik op bij mijn favorieten 😉 Die boeken gaan nog handig zijn, denk ik.
    12-jarige stiefdochterlief is al redelijk op de hoogte en weet wat kan en niet kan, mr onze 2 jongetjes van 9 en 10 zijn nog niet echt goed geïnformeerd… ik vind het voor de één of andere reden moeilijker bij een jongen 🙂
    En ik vind het nochtans heel belangrijk dat ze goed geïnformeerd zijn, want als ik hoor met welke verhalen die 2 soms naar huis komen van school. Pfieuw! We proberen er dan iedere keer op in te spelen… op een redelijke ‘ongedwongen’ manier. Het mag geen al te zwaar onderwerp worden ook, hè. Want dan wordt het pas allemaal veeeeel te interessant 😉

    1. Ik sla ze ook op, zeker handig! Om het niet te ongemakkelijk te maken, gewoon laten slingeren. Kunnen ze met vragen altijd nog naar je toekomen.

      Kan me voorstellen dat het makkelijker praat met een meisje, zou ik denk ik ook hebben. En idd soms komen ze van school thuis met dingen… Maar wat je zegt, het moet niet te interessant worden haha. Dat is vragen om ellende!

Geef een reactie

%d bloggers liken dit:

Welkom op Lotus Writings! Door deze site te blijven gebruiken, ga je akkoord met het gebruiken van cookies. In de footer van deze website vind je mijn privacyverklaring. Hierin leg ik uit welke persoonsgegevens ik verzamel op Lotuswritings.nl en wat ik hiermee doe. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten