Eerste Hulp bij Opvoeden | Welke toetsvormen zijn er in het basisonderwijs?

Toetsen zijn niet meer weg te denken uit het basisonderwijs. Cito kan al worden afgenomen vanaf groep 2, dan is er nog de IEP, Route 8… Al die termen kunnen nogal verwarrend werken. Wat zijn de verschillen tussen de eindtoetsen? Wat moet je ermee als ouders? Hoe zit het met de eindscore en hoe denken juf Sophie en pedagoge Melissa over toetsen op school? Alles hierover in deze editie van Eerste Hulp bij Opvoeden!

Idee Bussemaker: Cito-score bindend maken

Verrast lees ik dat minister Bussemaker het idee heeft opgevat om positieve Cito-scores bindend te maken. Even denk ik: ‘Waar was ze in mijn tijd?’ Zelf kreeg ik in groep 8 een mager havo/vwo-advies, terwijl mijn score van 547 op een maximum van 550 onmiskenbaar had moeten leiden tot vwo.

Zeker geen enorme ramp voor je schoolcarrière, maar bij mij leidde het uiteindelijk tot demotivatie en weerzin tegen school. Ik had nooit moeite om mee te komen, dus deed vanaf de brugklas mijn eigen praktijkonderzoek: hoe kun je zo min mogelijk doen zonder te blijven zitten?

Hoe werkt het positief schooladvies? 

Voor de eindtoets wordt gemaakt, brengt de school een advies uit voor 1 maart van dat schooljaar. Dit is bindend. Dat wil zeggen dat je kind in principe op dat niveau les zal hebben. Alleen wanneer je kind hoger scoort dan verwacht, komt er een tweede gesprek. School hoeft het advies niet te veranderen, maar heeft wel de mogelijkheid dit te doen.

Kleine nuance: niet vasthouden aan één score

Wat in eerste instantie klinkt als een uitkomst voor hedendaagse kinderen die in een soortgelijke situatie zitten, blijkt na een gesprek met mijn zusje – lerares in basisonderwijs – dat het allemaal niet zo zwart-wit ligt als ik het zie. Hoe zit het met kinderen die wel de intelligentie bezitten maar niet de motivatie? Of per toeval de toets heel goed maakten?

Daarom bekijk ik ook: zijn er alternatieven en in hoeverre zou het advies bindend mogen zijn?

Lees ook: Leerlingvolgsysteem, Cito entreetoetsen en het voorlopig schooladvies

Hoe werkt het toetsingssysteem?

Jaarlijks nemen basisscholen een centrale eindtoets af tussen 15 april en 15 mei. Het resultaat hiervan heeft alleen invloed op het eerder gegeven schooladvies (dat nu nog wettelijk bindend is) wanneer dit in positieve zin afwijkt. Dan is school volgens de huidige wetgeving verplicht zijn eigen advies te heroverwegen.

Wat wordt in groep 8 getoetst volgens Cito?

Kinderen krijgen een toets op:

  • niveau B (Basis, voor kinderen die waarschijnlijk VMBO-kader of VMBO-basis gaan volgen)
  • N (Niveau, voor alle hogere leerniveaus).

Alle kinderen worden getoetst op gebied van Nederlandse taal en rekenen, optioneel is Wereldoriëntatie (Aardrijkskunde, Geschiedenis, Natuur & Techniek).

Verder zijn er speciaal aangepaste toetsen voor kinderen met een beperking.

Alternatieven voor de Cito-toets

Cito heeft een vrij gevestigde naam in Nederland. Maar dat wil niet zeggen dat ze ook de beste zijn (voor ieder kind). Er zijn ook alternatieven voor de Cito-toets. Tegenwoordig kiezen veel basisscholen ook voor IEP of Route 8. 

Wat zijn de belangrijkste onderlinge verschillen?

IEP eindtoets

  • De IEP toets maakt vooraf geen onderscheid in niveaus. 
  • Naast gesloten vragen gebruikt de toets ook open vragen (en is hiermee de enige in Nederland die een dergelijke methode hanteert)
  • Je krijgt een toetsboekje, waarin je antwoorden mag aankruisen. Hierdoor kunnen kinderen zich focussen op de vragen, zonder steeds te hoeven bladeren.

‘Een kind is meer dan taal en rekenen alleen’ (*).

Deze gedachtegang staat centraal voor deze eindtoets. Bovendien geeft de toets individuele vooruitgang weer (door de jaren heen, als de school er langere tijd gebruik van maakt), ook als deze onder het gemiddelde niveau is.

(*) Bron

Route 8

  • Digitale toets
  • Adaptief: past zich tijdens het toetsmoment aan het niveau van de leerling aan
  • Omdat het karakter van Route 8 zo uniek is, kan de toets verspreid worden afgenomen. Ziek of afwezig zijn tijdens het toetsmoment maakt daardoor niet meer uit. 

Wat is het voordeel van een neutraal toetsingssysteem op de basisschool ten opzichte van het eigen systeem?

  • Cito heeft 45 jaar ervaring met adviseren van leerlingen. 80% blijkt inderdaad een paar jaar later op geadviseerd niveau te zitten.
  • Onderlinge niveauverschillen tussen scholen vallen met zo’n toets weg; objectief karakter en voor iedereen gelijk (in geval van Cito).
  • Hiermee worden kinderen van lager opgeleide ouders mogelijk ‘gered’. Gebleken is namelijk dat deze kinderen vaak ook een minder goed advies krijgen dan die van hoger opgeleide ouders, terwijl ze hetzelfde presteren. Daarom pleit minister Bussemaker dus voor dat bindend advies (mits dit positief uitvalt).
  • De eindtoetsen zijn vooraf beoordeeld op hun betrouwbaarheid.

Wat zijn nadelen van neutrale toetsen in het basisonderwijs?

  • Motivatie en werkhouding worden niet getoetst. Dan kan een kind dus wel hoog scoren, maar misschien helemaal geen zin hebben in atheneum. Of juist erg perfectionistisch zijn; dan kan zo’n hoger niveau het kind juist benadelen omdat het zich over de kop gaat werken. Een tweeledig oordeel, door zowel school als de eindtoets, zou daarom beter zijn dan slechts de eindtoets.
  • Ouders (en kinderen) zouden te veel kunnen gaan vasthouden aan een goed eindresultaat als doel. Het zou beter zijn als ze hun kind stimuleren om te gaan voor het niveau waar ze tot hun recht komen (of dit nu een ‘hoog’ of ‘lager’ onderwijsniveau is)
  • Cito B.V. is een commericeel bedrijf. Hoe betrouwbaar zijn ze? Daarover kan worden gediscussieerd.
  • Leraren kennen hun leerlingen, zo’n toets niet.

Commentaar vanuit het werkveld

Sophie, lerares Jenaplan-onderwijs

Sophie, werkzaam als juf op een Jenaplan-basisschool met certificering Excellent, gebruikte dit jaar voor het eerst de IEP-toets. Ze is voorzichtig enthousiast: ‘De toets oogt aantrekkelijk en vragen zijn helder geformuleerd.’ Desondanks is ze eigenlijk geen voorstander van de huidige manier van werken. ‘Ik zie het nut niet van zo’n toetsmoment na ons advies. Tussentijdse Cito-toetsen zijn echter wel handig. We nemen die gedurende zes jaar af. Als de leerling opmerkelijk scoort ten opzichte van zijn normale prestaties, kunnen wij als leerkracht inspringen en tijdig ontdekken waaraan dit ligt.’

Geen voorstander voornemen Bussemaker

Ze is geen voorstander van het voornemen van Bussemaker. ‘Zo’n toets blijft een momentopname. Misschien hebben ze hun dag niet of gokken ze juist goed, daarop kun je een advies niet baseren. Ik vind het wel mooi als eindscore en ons eigen advies overeenkomen. Dat laatste is immers gebaseerd op zes jaar lange observatie, toetsen en het sociaal-emotionele aspect. En daarom moet volgens mij schooladvies leidend zijn.’

Angélika, kindercoach en moeder

Angélika voegt hieraan toe: ‘Een goede leerkracht kan prima inschatten wat het niveau van een kind is. Jonge kinderen leren vooral door te spelen en proberen. Op latere leeftijd kan druk (zoals met toetsen in het basisonderwijs en tempolezen) negatieve invloed hebben op de prestaties. Volgens mij is het belangrijker ze rustig te begeleiden, je bereikt de beste resultaten met een positieve aanpak.’

Melissa, pedagoog en moeder

Ook Melissa vindt dat leerkrachten best meer vertrouwen verdienen als het om hun aanbevelingen gaat. Er ligt inderdaad te veel druk op de toets in groep 8, denkt ze. Dat kan worden ondervangen met spelenderwijs toetsen in de onderbouw en daarna goede uitleg over waarom, hoe en wat je toetst. Bovendien vindt ze het een gemiste kans dat veel competenties worden overgeslagen met zo’n toets: ‘Kinderen kunnen uitblinken in sociale omgangsvormen, theater of creativiteit en helaas wordt dit toch vaak als minder belangrijk gezien voor een toekomst en vervolgopleiding.’

Toch is ze geen tegenstander: ‘Het kan nieuwe inzichten geven en de leerkracht bevestigen als hij of zij denkt dat een kind meer hulpmiddelen nodig heeft of juist voorloopt. Ook kun je differentiatie aanbrengen in je lesaanbod en de resultaten meenemen naar volgend schooljaar.’

Conclusie

Mooi om te zien dat er alternatieven bestaa, zoals IEP. Dat vinden basisscholen ook, die steeds vaker kiezen voor een andere toets dan Cito. De open vragen kunnen volgens mij beter toetsen of een kind daadwerkelijk begrijpt waar hij het over heeft en ondervangt gedeeltelijk het risico op goed gokken.

Persoonlijk vind ik het goed dat je bij een bovengemiddeld gemaakte toets nog eens kijkt naar de situatie. Heeft het kind in kwestie misschien een grote groei doorgemaakt? Of gewoon goed gegokt? Je kunt zo de leerlingen eruit filteren die wél meer uitdaging op de middelbare school kunnen gebruiken. 

 Hoe denk jij over eindtoetsen in het basisonderwijs? 
En welke toets heeft jullie basisschool gekozen?

Volg jij Lotus Writings al op Facebook, Instagram en Pinterest

Afbeelding – Shutterstock

About Merel

Merel is eigenaresse en hoofdredactrice van het veelgelezen mama- en lifestylemagazine Lotus Writings. Dol op (iets te veel) snoepen, muziek uit 'haar' tijd en haar passie schrijven, maar het allermeest op Ro en hun drie temperamentvolle dochters June (12), Rose (4) en May (3).

6 thoughts on “Eerste Hulp bij Opvoeden | Welke toetsvormen zijn er in het basisonderwijs?

  1. Pingback: Wat als de meester je 9-jarige uit de gymles stuurt? – Lotus' Writings
  2. Mijn jongste kreeg advies VMBO (gemengde/theoretische leerweg), CITO score was navenant. Ik had hem in die tijd net laten testen omdat ik het vermoeden had dat er iets niet klopte vwb taalontwikkeling. School stond hier niet echt om te juichen: weer zo’n moeder …. Tenminste, dat idee kreeg ik. Hij bleek dyslexie te hebben, en behoorlijk laag zelfbeeld hierdoor. Het VMBO heeft hij met 2 vingers in zijn neus gehaald, daarna is hij doorgestroomd naar HAVO, met profiel Natuur en Gezondheid. En toen kwam zijn toekomstdroom weer in beeld: hij wilde tandarts worden. Dus ook nog VWO erachteraan. Inmiddels is hij 3e jaars student tandheelkunde 🙂

    1. Lijkt me lastig, ‘vroeger’ werd er (veel te) weinig gedaan met dyslexie. Dat is iets van de laatste jaren volgens mij? Zonde dat hij daardoor zo’n lange weg moest afleggen, lijkt me op dat moment behoorlijk demotiverend. Tegelijkertijd moet ik ook even mijn bewondering uitspreken voor zijn doorzettingsvermogen! Echt heel knap gedaan.

Geef een reactie

%d bloggers liken dit:

Welkom op Lotus Writings! Door deze site te blijven gebruiken, ga je akkoord met het gebruiken van cookies. In de footer van deze website vind je mijn privacyverklaring. Hierin leg ik uit welke persoonsgegevens ik verzamel op Lotuswritings.nl en wat ik hiermee doe. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten