Besef van goed en kwaad: het geweten van je peuter

besef van goed en kwaad

Zo rond de peuterleeftijd krijgt je kind een steeds duidelijker besef van goed en kwaad. Gaandeweg leert hij wat wel en niet mag. Hoe kunnen jullie hem als ouders begeleiden bij de ontwikkeling van zijn geweten? En hoe dachten ze hier vroeger eigenlijk over? In dit artikel lees je er alles over!

De ontwikkeling van het besef van goed en kwaad bij kinderen

Hoe leert je kind wat wel en niet mag?

In de ontwikkeling van je kind zal je merken dat hij ineens zelf goed doorkrijgt dat bepaalde gedragingen niet door de beugel kunnen. Soms vertoont je kind dan ‘stout’ gedrag terwijl hij je uitdagend aankijkt. Ze weten op dat moment prima dat het niet de bedoeling is en testen je grenzen.

Maar tot die tijd zijn jullie, als ouders, de mensen die hem of haar begeleiden. Je vertelt je kind dat je niet de hele dag door ongebreideld kunt snoepen, leert dat slaan niet mag en corrigeert wanneer ze zich bijvoorbeeld op de grond laten vallen in de supermarkt. Tot dat moment dat ik hierboven beschrijf moeten ze het namelijk nog leren. En ook daarna zal je ze natuurlijk nog moeten blijven begeleiden; de ontwikkeling van het geweten is op latere leeftijd anders. Wil je daar meer over weten? Lees dan hier verder.

Tot de peuterleeftijd vertellen je ouders hoe het hoort bij jullie thuis

Je kunt er niet klakkeloos vanuit gaan dat een kind op anderhalf-jarige leeftijd zelf al het onderscheid weet te maken tussen goed en kwaad. Dat neemt niet weg dat ze in de dreumespuberteit al ontzettend eigengereid en ondeugend kunnen zijn šŸ˜‰ maar in de basis moet het geweten zich nog ontwikkelen. Jullie zijn als ouders zijn gids en moeten over het algemeen nog vertellen ‘hoe het hoort’. Niet voor niets herhalen ouders met kinderen in deze leeftijd zo vaak “Samen spelen, samen delen”. Ze kunnen het nog niet uit zichzelf.

Op een gegeven moment zullen ze vaker bij anderen over de vloer komen en ontdekken dat ieder gezin zijn eigen regels heeft. Het kan soms vervelend zijn wanneer je het idee hebt dat de mores bij een ander thuis niet overeen komen met die van jou, maar onthoud dat je kind ook daarvan weer kan leren. Niet iedereen is hetzelfde en dat is okƩ.

Het geweten: zelfstandig beseffen wat wel en niet mag

Over de ontwikkeling van het geweten valt nog veel te zeggen. Wetenschappers hebben namelijk nog steeds geen consensus bereikt in het hele nature-nurture debat (karakter vs. de invloed van je omgeving). Wat over het algemeen wel wordt aangenomen is dat je als ouder zeker een rol kunt spelen in de vorming van het geweten bij je kind.

Hij leert het verschil tussen goed en kwaad namelijk ook door jouw voorbeeld. Laat jij je peuter zien dat je weleens iets deelt? Geef jij een compliment wanneer iets goed gaat? En zijn de regels en eventuele consequenties bij jullie thuis duidelijk?

Hoe zorg je zelf voor een goede ontwikkeling van het geweten?

Regels en structuur in jullie huishouden

Een bepaalde vorm van samenleving (wat een gezin natuurlijk ook is) heeft regels nodig om te kunnen functioneren. Dat hoeven er niet enorm veel te zijn; zolang maar duidelijk is wat wel en niet mag. Hiermee stimuleer de ontwikkeling van het geweten van je kind. Wat mag bij jullie thuis? En wat kan echt niet door de beugel?

Voorbeelden van regels:

  • Je mag elkaar niet slaan
  • Als er een kindje komt spelen, dan mag hij ook met je speelgoed
  • Bij binnenkomst trek je je schoenen uit

Tip: kijk hoe ze het aanpakken op het kinderdagverblijf of de peuterspeelzaal

Waar ik persoonlijk veel lering uit trok, was de aanpak op de peuterspeelzaal. Persoonlijk vond ik dat heel fijn om te zien. De regels hingen duidelijk in de klas en kinderen houden zich eraan. De reden daarvoor is heel simpel: ze weten waar ze aan toe zijn. Kinderen vinden structuur over het algemeen heel prettig. Het geeft een gevoel van zekerheid en veiligheid.

img_20161003_151256

Besef van goed en kwaad in de praktijk: hoe werkt dat?

Hoe leg je uit wat goed en wat kwaad is?

  • Stel regels op (met plaatjes) waar je af en toe weer naar kunt kijken
  • Kies voor een positieve benadering en vertel vooral wat je van het kind verwacht (dus niet: ‘Niet met de stiften op het behang!’ maar ‘Je legt nu de stift terug op tafel, zo maak je het behang kapot’)
  • Praat met je kind over bepaald gedrag. Waarom is het niet leuk om andere mensen te slaan? Vinden ze het zelf fijn als iemand hen pijn doet? Op die manier leren ze ook de gedachte achter een regel.
  • Geef het goede voorbeeld.
  • Lees een boekje voor. In de meeste voorleesboeken voor dreumesen en peuters zit een moraal waar ze iets van kunnen leren. Tijdens of na het lezen kun je dan ook vragen stellen (aan iets grotere kinderen).

Zoals je hierboven al kon lezen is dat persoonlijk. Je maakt voor jezelf de keus wat je goed gedrag vindt en waar je moeite mee hebt. Er zijn verschillende manieren om kinderen mee te geven welk gedrag je prettig vindt en wat niet.

Ontdekken: wat gebeurt er eigenlijk als je iets doet wat niet mag?

Onlosmakelijk verbonden met het aanleren van het besef tussen goed en kwaad krijgt je kind natuurlijk ook een natuurlijke nieuwsgierigheid naar wat er gebeurt als je iets doet dat niet mag. Zo ook onze peuter Rose (2 destijds) die niet alleen meer per ongeluk een regel overtrad, maar regelmatig ook expres. Of althans… Volgens haar was het Barbie die consequent de mist in bleef gaan:

Barbie krijgt de schuld

Vanaf de zijkant was het heel vermakelijk om te zien. De ogenschijnlijk brave Barbie bleek behoorlijk rebels. De pop gooide met broodkorsten, trok in een onbewaakt ogenblik de stekker van het stopcontact eruit en maakte tekeningen op de muur. Intussen wierp Rose zich op als een halve heilige die niks verkeerd deed.

Tegelijkertijd hoorden we hierbij hardop hoe het besef van goed en kwaad zich bij haar ontwikkelde. Elke keer wanneer Barbie iets deed dat niet mocht, sprak ze haar duidelijk terecht. ‘Zo doen we dat hier niet.’ De boodschap was in elk geval blijven hangen…

Recente geschiedenis over onderzoek naar het geweten

Hoe dachten ze vroeger over het geweten?

Voor mijn masterscriptie deed ik onderzoek naar de visie op opvoeding in de eind achttiende, begin negentiende eeuw. Veel ideeĆ«n over pedagogiek waren destijds gestoeld op de theorieĆ«n van belangrijke filosofische denkers als John Locke en Jean-Jacques Rousseau. Hieronder vertel ik kort hoe zij destijds over het besef van goed en kwaad dachten en op welke manier zij dachten dat ‘een goed mens’ te kunnen opvoeden.

John Locke

De Engelse filosoof John Locke ontwikkelde een theorie over het geweten. Zo zou een kind worden geboren als tabula rasa (Latijn voor onbeschreven blad; oorspronkelijk bedacht door Aristoteles). Dat betekende dus dat hij er vanuit ging dat je als mens blanco (zonder karakter) wordt geboren. Je omgeving beĆÆnvloedt compleet wie je later wordt. Goed en kwaad? Dat leer je van je omgeving; het is niet aangeboren.

Jean-Jacques Rousseau

Anderen, zoals Jean-Jacques Rousseau meenden dat je als mens een uniek karakter hebt. Om dit optimaal te ontplooien zou je volgens Rousseau zo min mogelijk in aanraking moeten komen met andere mensen. Je zou dus een goed mens worden door zoveel mogelijk je eigen karakter te volgen in een natuurlijke omgeving. Moet je eens voorstellen hoe de wereld eruit zag als kinderen geen regels leerden!

Wat leren deze filosofieƫn ons?

Eigenlijk natuurlijk niet veel meer dan dat de meningen over wat het geweten precies inhoudt ver uit elkaar liggen. Maar waar we het over het algemeen wel over eens zijn, is dat we onze kinderen moeten meegeven hoe het hoort. Op welke manier dan ook: of je je kind nu op een positieve manier opvoedt, zo dicht mogelijk bij de natuur blijft of autoritair.

Lees ook: Peuterangst oplossen: ‘Mama, er zit een spook in mijn kamer’

Merken jullie aan je kindje dat ze doorkrijgen wat wel en niet mag en dat ze een besef ontwikkelen van goed en kwaad?

Volg Lotus Writings ook op Facebook, Instagram en Pinterest en blijf op de hoogte van handige tips en grappige columns!

About Merel

Merel (35) is moeder van drie temperamentvolle dochters en zes jaar samen met Ro, haar grote liefde. Ze is gek op Van Dobben kroketten en chocola en daardoor eeuwig aan de lijn. In 2013 studeerde ze af als historica, drie jaar later startte ze een goedlopende mamablog: Lotus Writings. Voor nuchtere ouders die houden van hun kinderen, maar ook (steeds meer) van zichzelf. Die weten dat je best doen soms belangrijker is dan de uitkomst.

Laat me weten wat jij hiervan vindt!

%d bloggers liken dit:

Welkom op Lotus Writings! Door deze site te blijven gebruiken, ga je akkoord met het gebruiken van cookies. In de footer van deze website vind je mijn privacyverklaring. Hierin leg ik uit welke persoonsgegevens ik verzamel op Lotuswritings.nl en wat ik hiermee doe. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten