Merel Onderzoekt is een serie waarin ik op zoek ga naar antwoorden op pedagogische vragen. Zoals waar je op moet letten bij tekenbeten, vanaf welke leeftijd je moet beginnen met seksuele voorlichting en bijvoorbeeld de pre-puberteit. Vandaag gaat alles over toetsen in het basisonderwijs, zoals CITO en IEP. Wat kan je hiervan verwachten?

CITO-score bindend maken

Verrast lees ik dat minister Bussemaker het idee heeft opgevat om positieve Cito-scores bindend te maken. Even denk ik: ‘Waar was ze in mijn tijd?’ Zelf kreeg ik in groep 8 een havo/vwo-advies, terwijl mijn score van 547 op een maximum van 550 had moeten leiden tot vwo. Zeker geen enorme ramp voor je schoolcarrière, maar bij mij leidde het uiteindelijk tot demotivatie en weerzin tegen school. Ik had nooit moeite om mee te komen, dus deed vanaf de brugklas mijn eigen praktijkonderzoek: hoe kun je zo min mogelijk doen zonder te blijven zitten?

Kleine nuance: niet vasthouden aan één score

Maar wat in eerste instantie klinkt als een uitkomst voor hedendaagse kinderen die in een soortgelijke situatie zitten, blijkt na een gesprek met mijn zusje – lerares in basisonderwijs – dat het allemaal niet zo zwart-wit ligt als ik het zie. Hoe zit het met kinderen die wel de intelligentie bezitten maar niet de motivatie? Of per toeval de toets heel goed maakten? Daarom ga ik dit keer onderzoeken: wat is het nut van de Cito-toets, zijn er alternatieven en in hoeverre zou zo’n advies bindend mogen zijn?

Lees ook: Leerlingvolgsysteem, Cito entreetoetsen en het voorlopig schooladvies

Hoe werkt het toetsingssysteem?

Jaarlijks nemen basisscholen een centrale eindtoets af tussen 15 april en 15 mei. Het resultaat hiervan heeft alleen invloed op het eerder gegeven schooladvies (dat nu nog wettelijk bindend is) wanneer dit in positieve zin afwijkt. Dan is school volgens de huidige wetgeving verplicht zijn eigen advies te heroverwegen.

Wat wordt in groep 8 getoetst volgens Cito?

Kinderen krijgen een toets in niveau B (Basis, voor kinderen die waarschijnlijk VMBO-kader of VMBO-basis gaan volgen) en N (Niveau, voor alle hogere leerniveaus). Alle kinderen worden getoetst op gebied van Nederlandse taal en rekenen, optioneel is Wereldoriëntatie (Aardrijkskunde, Geschiedenis, Natuur & Techniek). Verder zijn er speciaal aangepaste toetsen voor kinderen met een beperking.

Alternatieve toetsen in het basisonderwijs

Wat zijn de belangrijkste onderlinge verschillen?

  • IEP Eindtoets – hierbij wordt niet vooraf verdeeld in niveaus. Naast gesloten, gebruikt de toets ook open vragen (uniek). Maakt gebruik van boekje waarin de leerlingen antwoorden mogen aankruisen, met als voordeel dat ze zich kunnen focussen op de vragen en niet veel hoeven bladeren. ‘Een kind is meer dan taal en rekenen alleen’ schijft de Algemeen Directeur op de website. Deze gedachtengang staat ook centraal voor deze eindtoets. Bovendien geeft de toets individuele vooruitgang weer, ook als deze onder het gemiddelde niveau is.
  • Route 8 – deze digitale toets is adaptief (past zich tijdens het toetsen automatisch aan het niveau van de leerling aan). Afwezigheid tijdens het toetsmoment is geen probleem, omdat de toets verspreid kan worden afgenomen vanwege het unieke karakter.

Voordelen van neutrale toetsen in het basisonderwijs

  • Cito heeft 45 jaar ervaring met adviseren van leerlingen. 80% blijkt inderdaad een paar jaar later op geadviseerd niveau te zitten.
  • Onderlinge niveauverschillen tussen scholen vallen met zo’n toets weg; objectief karakter en voor iedereen gelijk (in geval van Cito).
  • Hiermee worden kinderen van lager opgeleide ouders mogelijk ‘gered’. Gebleken is namelijk dat deze kinderen vaak ook een minder goed advies krijgen dan die van hoger opgeleide ouders, terwijl ze hetzelfde presteren. Daarom pleit minister Bussemaker dus voor dat bindend advies (mits dit positief uitvalt).
  • De eindtoetsen zijn vooraf beoordeeld op hun betrouwbaarheid.

Wat zijn nadelen van neutrale toetsen in het basisonderwijs?

  • Motivatie en werkhouding worden niet getoetst. Dan kan een kind dus wel hoog scoren, maar misschien helemaal geen zin hebben in atheneum. Of juist erg perfectionistisch zijn; dan kan zo’n hoger niveau het kind juist benadelen omdat het zich over de kop gaat werken. Een tweeledig oordeel, door zowel school als eindtoets, zou daarom beter zijn dan slechts de eindtoets.
  • Ouders (en kinderen) zouden te veel kunnen gaan vasthouden aan een goed eindresultaat als doel, in plaats van streven naar kinderen die floreren waar ze goed in zijn (of dit nu een ‘hoog’ of ‘laag’ onderwijsniveau is)
  • Cito B.V. is een commericeel bedrijf. Hoe betrouwbaar zijn ze? Daarover kan worden gediscussieerd, zoals op deze website.
  • Leraren kennen hun leerlingen, zo’n toets niet.

Commentaar vanuit het werkveld

Sophie, lerares Jenaplan-onderwijs

Sophie, werkzaam als juf op een Jenaplan-basisschool met certificering Excellent, gebruikte dit jaar voor het eerst de IEP-toets. Ze is voorzichtig enthousiast: ‘De toets oogt aantrekkelijk en vragen zijn helder geformuleerd.’ Desondanks is ze geen voorstander van de huidige manier van werken. ‘Ik zie het nut niet van zo’n toetsmoment na ons advies. Tussentijdse Cito-toetsen zijn echter wel handig. We nemen die gedurende zes jaar af. Als de leerling opmerkelijk scoort ten opzichte van zijn normale prestaties, kunnen wij als leerkracht inspringen en tijdig ontdekken waaraan dit ligt.’

geen voorstander voornemen bussemaker

Ze is geen voorstander van het voornemen van Bussemaker. ‘Zo’n toets blijft een momentopname. Misschien hebben ze hun dag niet of gokken ze juist goed, daarop kun je een advies niet baseren. Ik vind het wel mooi als eindscore en ons eigen advies overeenkomen. Dat laatste is immers gebaseerd op zes jaar lange observatie, toetsen en het sociaal-emotionele aspect. En daarom moet volgens mij schooladvies leidend zijn.’

Angélika, kindercoach en moeder

Angélika voegt hieraan toe: ‘Een goede leerkracht kan prima inschatten wat het niveau van een kind is. Jonge kinderen leren vooral door te spelen en proberen. Op latere leeftijd kan druk (zoals met toetsen in het basisonderwijs) negatieve invloed hebben op de prestaties. Volgens mij is het belangrijker ze rustig te begeleiden, je bereikt de beste resultaten met een positieve aanpak.’

Melissa, pedagoog en moeder

Ook Melissa vindt dat leerkrachten best meer vertrouwen verdienen als het om hun aanbevelingen gaat. Er ligt inderdaad te veel druk op de toets in groep 8, denkt ze. Dat kan worden ondervangen met spelenderwijs toetsen in de onderbouw en daarna goede uitleg over waarom, hoe en wat je toetst. Bovendien vindt ze het een gemiste kans dat veel competenties worden overgeslagen met zo’n toets: ‘Kinderen kunnen uitblinken in sociale omgangsvormen, theater of creativiteit en helaas wordt dit toch vaak als minder belangrijk gezien voor een toekomst en vervolgopleiding.’ Toch is ze geen tegenstander: ‘Het kan nieuwe inzichten geven en de leerkracht bevestigen als hij of zij denkt dat een kind meer hulpmiddelen nodig heeft of juist voorloopt. Ook kun je differentiatie aanbrengen in je lesaanbod en de resultaten meenemen naar volgend schooljaar.’

Conclusie

Mooi om te zien dat er alternatieven komen, zoals IEP. Dat vinden basisscholen ook, die vaker dan vorig jaar kiezen voor een andere toets dan Cito. De open vragen kunnen volgens mij beter toetsen of een kind daadwerkelijk begrijpt waar hij het over heeft en ondervangt gedeeltelijk het risico op goed gokken.

Ik denk persoonlijk wel dat Bussemaker haar eigen voornemen nog eens moet herzien. Schooladvies moet in het belang van een kind zijn en hoewel kinderen van lager opgeleide ouders niet buiten de boot zouden moeten vallen (zeker nu overstappen tussen verschillende vormen van beroeps- en universitair onderwijs steeds lastiger wordt), blijft het een constante individuele afweging die moet worden gemaakt. Er is niets mis met een herevaluatie van het schooladvies zodra de toetsuitslag daarom vraagt, maar laat deze in elk geval niet bindend zijn.

 Hoe denk jij over toetsen in het basisonderwijs?

Jongen maakt een test op school – Shutterstock

Author: Merel

Ik ben Merel. Samen met Ro zorg ik voor onze drie meisjes (10, 2 en 1 jaar): kleine eigengereide dametjes, die ons veel leren. Ik blog bijna dagelijks over ons leven, het ouderschap en de liefde. En omdat we hier in optima forma van een temperamentvol gezin genieten, ligt de inspiratie regelmatig letterlijk voor mijn voeten – al dan niet dramatisch schreeuwend omdat we de eierkoek verkeerd sneden. Dat maakt het bij ons thuis in elk geval nooit saai. Al zal onze bijna-puberende oudste daar wel een andere mening over hebben…

6 Replies to “Toetsen in het basisonderwijs: alles over CITO en IEP – Merel Onderzoekt

  1. Pingback: Wat als de meester je 9-jarige uit de gymles stuurt? – Lotus' Writings
  2. Mijn jongste kreeg advies VMBO (gemengde/theoretische leerweg), CITO score was navenant. Ik had hem in die tijd net laten testen omdat ik het vermoeden had dat er iets niet klopte vwb taalontwikkeling. School stond hier niet echt om te juichen: weer zo’n moeder …. Tenminste, dat idee kreeg ik. Hij bleek dyslexie te hebben, en behoorlijk laag zelfbeeld hierdoor. Het VMBO heeft hij met 2 vingers in zijn neus gehaald, daarna is hij doorgestroomd naar HAVO, met profiel Natuur en Gezondheid. En toen kwam zijn toekomstdroom weer in beeld: hij wilde tandarts worden. Dus ook nog VWO erachteraan. Inmiddels is hij 3e jaars student tandheelkunde 🙂

    1. Lijkt me lastig, ‘vroeger’ werd er (veel te) weinig gedaan met dyslexie. Dat is iets van de laatste jaren volgens mij? Zonde dat hij daardoor zo’n lange weg moest afleggen, lijkt me op dat moment behoorlijk demotiverend. Tegelijkertijd moet ik ook even mijn bewondering uitspreken voor zijn doorzettingsvermogen! Echt heel knap gedaan.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

CommentLuv badge